Những thông tin cơ bản về đập

Trong bài viết này Blog xây dựng sẽ cung cấp thông tin chung về đập, bao gồm đập là gì; đập có tác dụng gì; việc chúng được vận hành thế nào, ai là người hưởng lợi nhiều nhất và ai là người trả tiền cho việc xây đập.

Đập là gì?

Đập là một bức tường xây chắn ngang sông. Đập có thể được xây bằng đất, đá hoặc xi măng. Người ta xây đập để chặn dòng chảy của sông, tạo ra một hồ chứa nhân tạo. Nước được giữ trong hồ chứa để sử dụng tạo ra điện năng, cấp nước tưới và nước sinh họat, trợ giúp vận tải đường sông, kiểm soát lũ và tạo khu du lịch, giải trí. Một số đập được xây dựng với mục tiêu đa chức năng.

Hơn 47.000 con đập lớn (cao hơn 15m) đã được xây dựng trên Thế giới. Các đập lớn hầu hết tập trung ở các nước Trung Quốc, Mỹ và Ấn Độ. Đập cao nhất Thế giới là trên 250m (cao hơn tòa nhà 60 tầng) và rộng hàng km. Chi phí xây dựng những con đập này lên tới hàng tỷ đô la và mất đến hơn 10 năm xây dựng.

Đập có tác dụng gì?

  • Nước  được  trữ  trong  hồ chứa để phục vụ tưới và sinh hoạt. Nguồn nước này được đưa về các thành phố lớn và những nông trại sử dụng đường ống và kênh đào lớn.
  • Đập thủy điện sử dụng nước để quay những tấm cánh tuốc bin tạo ra điện. Điện được tải về thành phố qua các đường dây tải điện. Sau khi chảy qua tuốc bin, nước lại được xả ra sông phía dưới hạ lưu.
  • Đập kiểm soát lũ, trữ nước vào mùa mưa nhằm giảm bớt ngập lụt ở vùng hạ lưu.
  • Đập hỗ trợ giao thông thủy, trữ nước và xả nước khi mực nước sông thấp để giúp tàu thuyền có thể đi lại trên sông quanh năm. Loại này thường được xây sử dụng các khóa hoặc thiết bị chuyên dụng có thể nâng hoặc hạ thuyền, giúp thuyền có thể qua lại đập dễ dàng.
nhung-thong-tin-co-ban-ve-dap
Đập có thể có nhiều hình thù và kích cỡ, nhưng tất cả đều có những đặc tính chung như sau: Hồ chứa – Đập – Cửa xả

Ai là người hưởng lợi? Ai chịu nhiều ảnh hưởng?

Các nhà máy và cư dân ở thành phố thường được hưởng lợi từ những dự án thuỷ điện hoặc trữ nước. Các nông trại lớn hưởng lợi từ việc chi phí thủy lợi rẻ. Các dự án đập thường làm tổn hại nguồn lợi của các cộng đồng nông thôn miền núi ven sông, còn các cộng đồng thành thị và các ngành công nghiệp lại được hưởng lợi. Đôi khi, những người hưởng lợi và những người chịu ảnh hưởng lại thuộc hai nước khác nhau.

Các công ty xây dựng và các công ty thiết kế kỹ thuật cũng là những người được hưởng lợi. Họ nhận được hàng triệu đô la cho việc thiết kế và xây dựng đập.

Chính phủ có thể được hưởng lợi từ việc thu thuế xây dựng hoặc vận hành đập.

Do một lượng lớn tiền bạc được đổ vào xây dựng đập, thực tế đã xảy ra việc các quan chức chính phủ hoặc cán bộ của các công ty tham nhũng tư lợi cá nhân.

Người chịu ảnh hưởng và thiệt thòi nhất trong việc xây dựng đập lớn thường chính là cộng đồng dân cư sinh sống ở vùng sâu, vùng xa.

Hàng triệu người đã phải tái định cư để nhường chỗ cho con đập. Hàng triệu người sống ở vùng hạ lưu của đập bị ảnh hưởng nặng nề về nguồn lợi và sinh kế.

Tuy nhiên, việc cộng đồng bị ảnh hưởng không được tham gia vào quá trình ra quyết định đối với việc xây đập càng làm cho tình hình thêm trầm trọng. Họ thường không được biết tới thông tin về dự án, hoặc quy hoạch về đất cũng như sinh kế mới. Họ cũng không mấy khi được hưởng lợi từ việc phát điện hoặc cấp nước của dự án, cho dù sống ngay bên cạnh hồ chứa.

Đập hoạt động như thế nào?

Trong  khi đập có thể mang lại một số lợi ích, nhưng chúng lại thường không sản xuất ra nhiều điện hoặc  tăng  được  nhiều  diện tích tưới như dự tính. Các đập thường cấp được nước ít hơn thiết kế. Điều này xảy ra là do các nhà thiết kế xây dựng đập thường tính quá lên về lượng nước sông có thể sử dụng.

Đập kiểm soát lũ có thể ngăn những con lũ nhỏ, nhưng lại đồng thời có thể làm những con lũ lớn trở nên tồi tệ hơn. Người dân dưới hạ lưu có thể xây nhiều nhà và các cửa hàng cửa hiệu hơn, vì họ cảm thấy an toàn. Nhưng khi lũ lớn xảy ra và hồ chứa không thể giữ nổi lượng nước trong hồ thì các cộng đồng dưới hạ lưu có thể sẽ mất trắng tài sản và thậm chí cả sinh mạng của mình.

Đập không tồn tại vĩnh viễn. Chúng thường được xây dựng và hoạt động trong vòng một số năm nhất định. Tuổi thọ của đập phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, kể cả lượng phù sa bồi lắng. Thời gian qua đi, lòng hồ ngày càng bị bồi lắng và hậu quả là hồ chứa trở nên không còn hiệu quả như trước nữa cho tới khi nó phải ngừng hoạt động.

Ai trả tiền xây dựng đập?

Khoảng 40 tỷ đô la đã được chi trả cho việc xây dựng đập mỗi năm. Do việc xây dựng đập rất tốn kém, chính phủ thường phải huy động nguồn vốn từ nhiều nguồn tài trợ khác nhau. Ngân hàng Thế giới là một trong những nhà tài trợ quan trọng trong các dự án đập. Ngân hàng phát triển công này đã chi tới 60 tỷ đô la cho việc xây dựng 600 đập trên toàn thế giới.

nhung-thong-tin-co-ban-ve-dap.jpg
Người dân ở các nước giàu hưởng lợi từ các dự án đập theo 2 cách: Các công ty nhận tiền xây dựng đập và chính phủ hưởng tiền lãi, trong khi người dân ở các nước nghèo phải trả nợ.

 

 127 total views,  1 views today

Để lại bình luận